NHIẾP ẢNH GIA TRẦN BÍCH
GIEO TÂM HỒN GIỮA ĐẦM SEN
Dù tuổi đã cao và mang nhiều căn bệnh tuổi già, nhiếp ảnh gia Trần Bích vẫn không ngừng rong ruổi khắp mọi miền đất nước để ghi lại vẻ đẹp thuần khiết của hoa sen, loài hoa ông xem là tri kỷ. Từ một doanh nhân chuyển hướng sang nhiếp ảnh ở tuổi ngoài năm mươi, ông đã để lại dấu ấn sâu đậm với hai mươi cuộc triển lãm mang tên Đời Sen cùng nhiều kỷ lục quốc gia. Trong cuộc trò chuyện này, ông chia sẻ những câu chuyện đời, chuyện nghề và mối duyên sâu sắc với sen.
Phóng viên: Thưa ông Trần Bích, được biết ông từng là một doanh nhân thành công trong lĩnh vực nhà hàng, khách sạn. Cơ duyên nào đã đưa ông đến với nghệ thuật nhiếp ảnh? Và với ông, nhiếp ảnh có ý nghĩa như thế nào?
Tôi sinh ra và lớn lên trong một gia đình nghèo ở Khánh Hòa. Cuộc đời tôi là một chuỗi những ngày tháng nỗ lực vươn lên giữa bao gian truân. Khi lập nghiệp và tạo dựng được chỗ đứng tại Sài Gòn, tôi dành trọn tâm huyết cho kinh doanh. Nhưng đến năm 2002, sau nhiều năm bôn ba, tôi cảm thấy mình cần một điều gì đó để cân bằng tâm hồn. Và nhiếp ảnh đến như một cái duyên. Ban đầu chỉ là thú vui, nhưng dần dần, tôi nhận ra nhiếp ảnh không chỉ giúp tôi thư giãn mà còn mở ra một cánh cửa mới, nơi tôi có thể thả hồn vào thiên nhiên, con người và ghi lại những khoảnh khắc vô giá của cuộc sống. Với tôi, nhiếp ảnh là hơi thở, là một phần không thể thiếu trong cuộc sống hiện tại. Mỗi lần bấm máy là một lần tôi đối thoại với chính mình, với thiên nhiên và với thời gian. Tôi yêu từng khoảnh khắc bình dị, đó có thể là ánh nắng đầu ngày trên cánh đồng hay chỉ là nụ cười của một cụ già ven đường. Tôi không chạy theo kỹ thuật phức tạp hay trào lưu, mà quan trọng nhất là cảm xúc thật. Ảnh phải chạm được vào trái tim người xem.
Phóng viên: Nhiều người gọi ông là “người tình của hoa sen” bởi tình yêu đặc biệt ông dành cho loài hoa này. Vì sao ông lại chọn sen làm chủ đề xuyên suốt trong các tác phẩm? Và nếu được nhắn nhủ điều gì đó đến các bạn trẻ đang theo đuổi nghệ thuật nhiếp ảnh, ông sẽ nói gì?
Hoa sen với tôi là biểu tượng của sự thanh cao, thuần khiết và kiên cường. Loài hoa mọc lên từ bùn nhưng luôn vươn lên kiêu hãnh trong nắng gió. Tôi thấy mình trong hình ảnh đó, một người từng trải qua nhiều thăng trầm nhưng không khuất phục. Mỗi bức ảnh sen tôi chụp không chỉ là một khung hình mà là một lát cắt của cảm xúc, là tâm niệm gửi gắm về vẻ đẹp của tâm hồn Việt. Và nếu có điều gì để nhắn nhủ với những bạn trẻ đang bắt đầu bước vào con đường nhiếp ảnh, tôi chỉ muốn nói: hãy bắt đầu bằng đam mê thật sự. Nhiếp ảnh không phải là cuộc chạy đua máy móc hay kỹ thuật mà là hành trình cảm nhận và rung động. Đừng sợ bắt đầu từ con số không. Tôi đến với nhiếp ảnh khi đã ngoài 50 tuổi. Quan trọng nhất là bạn phải thật lòng với từng khuôn hình, kiên trì và giữ vững bản sắc riêng của mình. Khi bạn chụp bằng trái tim, người khác sẽ cảm được.
Phóng viên: Thưa ông Trần Bích, ở tuổi đã khá cao và mang trong mình nhiều chứng bệnh như tiểu đường, huyết áp, thấp khớp…, điều gì khiến ông vẫn giữ được sự hăng say mãnh liệt mỗi lần tác nghiệp?
Nhiều người vẫn hỏi tôi câu đó, và tôi chỉ có thể trả lời bằng một từ duy nhất: “yêu”. Khi đã thực sự yêu điều gì, người ta sẽ quên cả mệt nhọc, quên tuổi tác, quên cả những cơn đau. Tôi yêu sen đến mức không ngại cảnh lên núi xuống đầm, không ngại bùn lầy bám đầy người, sâu bọ rớt lả chả trên đầu, dưới chân thì gai cứa rát buốt, có khi còn bị đỉa đu đeo. Nhưng một khi đã bước xuống đầm là tôi như đang ngồi thiền. Tâm trí tôi lúc ấy chỉ còn lại sen, sen trong sương, sen trong gió, sen trong lòng mình. Những trở ngại vật chất đều tan biến, chỉ còn lại sự lặng lẽ và rung động.
Phóng viên: Chụp sen là một chủ đề được nhiều nhiếp ảnh gia theo đuổi. Vậy điều gì khiến những tác phẩm của ông trở nên khác biệt và để lại dấu ấn?
Chụp sen không khó, nhưng để có được tác phẩm “để đời” thì ngoài kỹ thuật, người nghệ sĩ phải có tình yêu thật sự và sự kiên trì đến tận cùng. Tôi đã rong ruổi gần như khắp đất nước từ Đồng Tháp, Cần Thơ, Long An, Củ Chi… ra đến Phan Thiết, Nha Trang, Quy Nhơn, Huế rồi tận Thanh Hóa, Nam Định, Hà Nội, Bắc Ninh… để “săn” sen. Có lần tôi phải dậy từ tờ mờ sáng để kịp đón khoảnh khắc nở rộ, cũng có lúc vừa đến nơi thì sen đã rụng, máy móc thì dính bùn, ảnh thì mờ căm, còn bản thân thì bị lún sâu giữa ao, phải nhờ người dân kéo lên. Đó là hành trình không dễ dàng, nhưng cũng đầy hạnh phúc. Phóng viên: Trong hành trình dài gắn bó với sen, chắc hẳn ông có những kỷ niệm đáng nhớ? Trần Bích: Có một kỷ niệm mà tôi nhớ mãi. Lần đó tôi xuống ao dọn lá sen để chuẩn bị cho một bức chụp cận cảnh, thì bỗng một cụ bà chạy ra bắt đền. Tôi ngạc nhiên hỏi lại: “Con hái lá chứ đâu hái hoa mà bác la?”. Bà cụ nghiêm giọng bảo: “Chú không biết đó chớ. Hái lá lúc sen đang ra hoa là khiến hoa bị héo, thậm chí không ra được nữa…”. Nghe vậy, tôi chợt lặng người. Một lời rầy nhẹ nhưng khiến tôi nghiệm ra biết bao điều thú vị. Đó không chỉ là kiến thức dân gian mà còn là lời nhắc sâu sắc: với sen, không chỉ cần nâng niu bằng tay mà còn phải trân trọng bằng cả tâm hồn.
Phóng viên: Sau hơn một thập niên đồng hành cùng sen, ông đã có những thành quả gì đáng nhớ?
Trong suốt 15 năm gắn bó với nhiếp ảnh và 7 năm chuyên sâu với hoa sen, tôi đã thực hiện được 20 cuộc triển lãm mang tên “Đời Sen”. Những tác phẩm này không chỉ lay động trái tim người thưởng lãm mà còn được các cơ quan như Bộ Văn hóa, Hội Di sản Văn hóa Việt Nam, UBND TP.HCM, tỉnh Đồng Tháp và thành phố Đà Lạt ghi nhận bằng nhiều bằng khen. Một niềm vinh dự đặc biệt là ảnh sen của tôi đã được chọn trưng bày tại Hà Nội trong dịp Đại lễ 1000 năm Thăng Long, Hà Nội. Ngoài ra, tôi hiện đang giữ 5 kỷ lục Việt Nam và 1 kỷ lục Đông Dương liên quan đến hoa sen điều mà trước đây tôi chưa bao giờ dám nghĩ tới.
Phóng viên: Với ông, sen là điều gì trong đời?
Với tôi, sen không chỉ là một loài hoa. Đó là một biểu tượng sống. Là sự thanh cao, khiêm nhường, thuần khiết giữa dòng đời đầy biến động. Người ta vẫn nói sen “gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”, và tôi luôn cảm thấy lời ấy đúng cả với người nghệ sĩ. Sen đã trở thành nguồn cảm hứng sáng tác bất tận, là tri kỷ, là hơi thở, là tâm hồn. Tôi không biết còn được đồng hành với sen bao lâu nữa, nhưng chỉ cần còn một ngày được nhìn ngắm và ghi lại vẻ đẹp ấy, tôi vẫn sẽ sống trọn vẹn với đam mê của mình.
PV: Vâng, xin được cảm ơn ông về những chia sẻ thú vị ngày hôm nay!
Thu Thảo